• De dokter en ethiek

    Over alledaagse artsendilemma's

    22 juni 2017, 't Spant - Bussum

De dokter en ethiek

Over alledaagse artsendilemma's

22 juni 2017, 't Spant - Bussum

 

Video-opname: Eva Nyst

 

 

 

Blog

 

Als het geweten knaagt - Gert van Dijk

 

Hebben zorgverleners recht op gewetensbezwaren? De Zweedse verloskundige Ellinor Grimmark meent van wel. Zij solliciteerde bij enkele klinieken waar als functie-eis geldt dat medewerkers bereid moeten zijn om abortus uit te voeren. Omdat zij principiële bezwaren tegen abortus heeft, werd zij niet aangenomen. Ook twee andere klinieken wezen haar sollicitatie om dezelfde reden af. Zij was immers niet bereid om alle zorg te verlenen die de klinieken haar patiënten aanbieden. Grimmark ging in beroep, verloor dat en legt haar zaak nu voor aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Haar belangrijkste argument: het recht op gewetensvrijheid.

 

Heeft zij daarin gelijk? Ik denk het niet. Het recht op gewetensvrijheid is namelijk een schildrecht en niet een claimrecht. Het recht op gewetensvrijheid betekent dat mensen het recht hebben om in vrijheid hun geweten te vormen en te uiten, maar daarmee hebben zij nog geen morele claim om vrijgesteld te worden van bepaalde handelingen. Het recht op gewetensvrijheid is in die zin te vergelijken met het recht op vrije meningsuiting: iedereen mag zeggen wat hij of zij wil, maar een krant is niet verplicht om iedere ingezonden brief te plaatsen. Zorgverleners kunnen aan hun geweten dus niet het recht ontlenen om bepaalde handelingen die tot de professionele standaard van hun beroepsgroep horen, niet te hoeven uitvoeren. Mensen hebben de vrijheid om geen abortus uit te voeren, maar dan moeten zij niet tot een beroepsgroep willen behoren waar het uitvoeren van abortus tot de professionele standaard behoort.

 

Als veel mensen gewetensbezwaren hebben tegen een bepaalde handeling, dan kan de toegang tot de zorg daar ernstig onder lijden. In Italië bijvoorbeeld, is abortus officieel toegestaan, maar inmiddels hebben zoveel gynaecologen daar gewetensbezwaren tegen, dat het in de praktijk voor veel vrouwen vrijwel onmogelijk is om daadwerkelijk een abortus te krijgen. Dat leidt tot een toename van illegale abortussen en soms zelfs tot de dood van een vrouw die om medische redenen een abortus nodig had.

 

Dat zorgverleners geen bijzondere rechten kunnen ontlenen aan hun geweten wil uiteraard niet zeggen dat zij blind alles moeten doen wat patiënten vragen. Patiënten of hun naasten kunnen soms dingen vragen die medisch zinloos zijn, zoals antibiotica bij een virusinfectie of een pegsonde bij gevorderde dementie. Maar als een arts weigert om die handeling uit te voeren, is dat niet omdat het in strijd zou zijn met het persoonlijk geweten, maar omdat de betreffende handeling bij deze persoon in deze situatie geen goede zorg zou zijn. En dat is waar het uiteindelijk om draait: het verlenen van goede zorg.   

 

Gert van Dijk is ethicus aan het Erasmus MC. Op 22 juni 2017 spreekt hij over dit thema op de bijeenkomst van Medisch Contact De dokter en ethiek.

Facebook

 

  • laat anderen weten dat je deelneemt
  • nodig collega's uit
  • ontvang updates in je tijdlijn

Volg dit evenement op Facebook.